.....KOORDİNATİV NİTELİKLER:

.....Koordinativ nitelikler “hareket yönlendirimi” yeteneğini oluşturmaktadır. Her bir koordinatif yeteneğin gelişmişlik düzeyi, hareket becerileri ve sportif tekniklerin öğretilmesinde etkilidir. Böylece koordinatif yeteneklerin gelişmişlik düzeyi ile sportif tekniklerin öğrenebilirliği arasında sıkı bir ilişki olduğu söylenebilir (Muratlı, 1997).

Koordinativ yetenekler 5 temel yetenek halinde sınıflandırılmıştır (Hirtz, 1985);

Bunlar;

-          Ayırımlaştırma Yeteneği

-          Yönlendirme Yeteneği

-          Denge Yeteneği

-          Tepki (Reaksiyon) Yeteneği

-          Ritm Yeteneği

.....Ayırımlaştırma Yeteneği: Bu yetenek sayesinde hareketlerdeki hassas farklılaşmalar ve derecelendirmeler ortaya konulabilir. Örn: Taekwondo’da paldung ile dollyochagi tekniği çıkış ve hareket olarak aynı olmasına rağmen, birinin gövdenin orta kısmına diğerinin de yüze atılması, farklı teknikler olarak nitelendirilmelerinde etkili olmaktadır.

.....Yönlendirme Yeteneği: Hareketlerin boyuta bağlı yönlendirimi sırasında elde kullanılan gözlem yeteneği ve bilgilerin değerlendirilmesi temeli üzerine kurulmuştur. Hareket yapılışının henüz öğrenildiği devrede, görsel yön belirleme yeteneklerine özel görev düşmektedir. Taekwondo’da müsabaka alanının ve rakibin her zaman boyutsal açıdan gözlemlenmesi gerekir. Örn: ellik çalışması veya müsabaka esnasında tekniklerin istenilen hedefe yönlendirilmesi son derece önemlidir. Teknik ne kadar doğru yapılsa bile hedefe ulaşmaması puan alamama anlamına gelmektedir.

.....Denge Yeteneği: Hareket sırasında ya da sonrasında dengenin korunması ya da yeniden sağlanmasını anlatır. Taekwondo’da özellikle statik ve dinamik denge önemlidir. Statik denge, insanın vücudunun dengesini belli bir yerde yada pozisyonda sağlama yeteneğidir. Özellikle Poomselerin uygulanışında önemi büyüktür. Dinamik denge ise, hareket ederken dengeyi sağlama yeteneğidir. Örn: Müsabaka tekniklerini yaptıktan sonra yere indirmede etkindir.

.....Tepki (Reaksiyon) Yeteneği: Bir yada birden fazla uyarıya çabuk yanıt verilebilmesidir. Bu yetenekte söz konusu olan en önemli nokta, uyarının yapılması ile ile motorik tepkinin gösterilmesi arasında geçen sürenin olabildiğince kısa olmasıdır. Taekwondo’da müsabaka esnasında oldukça önemlidir. Rakibin müsabaka esnasında taktik değiştirmesinde, değişik tekniklerin karışık bir şekilde uygulandığı ellik çalışmalarında önemi büyüktür.

.....Ritm Yeteneği: Önceden bilinen ya da zaten hareketin içinde var olan zaman ve dinamiğe bağlı yapıların algılanması, hafızalanması ve uygulanmasıdır. Özellikle Poomselerin uygulanışında hareketlerin biçimlenmesinde uyum ve estetik açıdan önem kazanmaktadır.

.....KONDİSYONEL NİTELİKLER: Sporsal verimin etkinliğinin belirlenmesinde kondisyonel niteliklerin önemi büyüktür. Bu motorik özellikler potansiyeline her sağlıklı insan doğumdan itibaren sahiptir. Kondisyonel özelliklerin sporsal verimi normalin üzerinde geliştirebilmesi için belli koşullar gereklidir. Bu da fiziksel yüklenmelerle mümkün olmaktadır. Antrenman biliminde 4 kondisyonel (motorik) özellik vardır. Bunlar;

-          Kuvvet

-          Sürat (Çabukluk)

-          Dayanıklılık

-          Hareketlilik

.....Kuvvet:

.....Sporda bir kişinin bir dirence karşı koyabilme veya bir aracı veya kendi vücudunu ileri doğru hareket ettirebilme olarak tanımlanabilir. 3 grupta incelenmektedir. Maksimal kuvvet, Çabuk Kuvvet ve Kuvvette Devamlılık.

.....Maksimal Kuvvet: Kasların kasılmasıyla elde edilen en büyük kuvvettir.

....Çabuk Kuvvet: Kasların en kısa sürede kasılmasıyla elde edilen ve bir direnci yenebilen kuvvettir.

.....Kuvvette Devamlılık: Organizmanın uzun süre devam eden çalışma ve kuvvet yüklenmelerinde yorgunluğa karşı koyabilme yeteneğidir.

.....Çoğu spor dalında kuvvetin herhangi bir tanesi verimliliği belirleyen etken değildir. Antrenmanda bütün kuvvet türleri geliştirilip, ağırlıklı olarak ta spora özgü olan kuvveti türü çalışılmalıdır. Taekwondo’da uygulanması gereken ağırlıklı olarak Çabuk Kuvvettir. Maksimal Kuvvet ve  dayanıklılığın artması için kuvvette devamlılıkta şarttır.

.....Spora yeni başlayan çocuklarda çok yönlü kuvvet antrenmanında oyun karakterindeki uygulamalar, kendi vücut ağırlığı ile yapılan alıştırmalar bol çeşitleme olanağı sağlar. Çekme, itme, tırmanma, sallanma gibi etkinlikler çocukların severek yaptıkları alıştırmalardır. Taekwondo sporu gibi mücadele sporlarında çocuk antrenmanlı olsa bile yine çok yönlü genel kuvvet çalışmalarına ağırlık verilmelidir. Bu spor dalında Çabuk kuvvet daha önemli olduğu için bu kuvvet türünü geliştiren antrenmanlarda daha çok genel alıştırmalar uygulanmalıdır.

.....Sürat (Çabukluk):

.....İnsanın kendini veya bir organını en yüksek hızla bir yerden bir yere hareket ettirme yeteneğidir. Süratin değişik sınıflandırmaları yapılmıştır. Taekwondo’da Reaksiyon Sürati ve Süratte Devamlılık önemlidir. Bir harekete karşı tepki gösterme yeteneği olarak tanımladığımız Reaksiyon Sürati özellikle bu spor branşında önem kazanmıştır, çünkü süratten kuvvet doğar ve bir teknik ne kadar süratli yapılırsa o derece kuvvetli atılmış olunur ve puan alma olasılığı artar.

.....Yeni spora başlayanlarda sürat özellikle küçük oyunlarla geliştirilir. Değişik pozisyonlarda reaksiyon çalışmaları, yer değiştirme oyunları, ebeleme oyunları, giderek artırmalı alıştırmalarla bu sağlanabilir. Özellikle 10-13 yaş arasında sürat yeteneği daha da şekillenir. Ayrıca branşa özgü çalışmalara da ağırlık verilmelidir. Fakat bu yaşlarda da süratte devamlılık çalışmaları yapılmaz.

.....Dayanıklılık:

.....Dayanıklılık, uzun süreli antrenmanlar esnasında organizmanın yorgunluğa karşı koyabilme yeteneğidir. Ağırlıklı olarak literatürde “Aerob-Anaerob Dayanıklılık” olarak sınıflandırılır. Dayanıklılığın işlevleri şunlardır; (Doğan ve Altay, 1996);

-          Antrenman ve yarışmalardaki yüklenmelere karşı direnme düzeyinin artırılması, korunması,

-          Yüklenmelerden sonra toparlanmanın çabuk sağlanması,

-          Sportif tekniğin konsantrasyonun sağlamlaştırılması,

-          Uygun bir yüklenme yoğunluğunun korunması,

-          Diğer kondisyonel niteliklerin gelişimi için işlevselliğin sağlanması

.....Çocukların dayanıklılığını geliştirmek için antrenmanlarda özellikle değişken hareketli, oyun ve devamlı yüklenmeli koşular yer almalıdır. Oyun olarak eğitsel oyunlar, küçük takım oyunları ve çizgi koşu oyunları ve oriyantasyon koşulatı yer alabilir. Devamlı yüklenme yöntemine göre ise; kır ve orman koşularının her türü ve dakika koşuları yapılabilir.

.....Hareketlilik:

.....Hareketlilik; bir ya da daha fazla eklemde hareketleri istemli olarak, mümkün olduğunca geniş bir açı içersinde yapabilme yeteneği olarak tanımlanabilir. Esneklik kelimesi de eş anlamlı olarak kullanılmaktadır. Genel Hareket Genişliği ve Özel Hareket Genişliği olarak sınıflandırılmaktadır.

-          Genel Hareket Genişliği: Önemli eklemlerin (örn: omuz, kalça vb. gibi) hareketliliğinin yeterli şekilde gelişmiş olmasıdır.

-          Özel Hareket Genişliği: Belirli bir ekleme yönelik hareket genişliğidir.

.....Spora başlandığı andan itibaren hareket genişliğini geliştiren antrenmanlara da başlanmalıdır. Taekwondo’da spora başlama yaşı olarak 9-12 yaşın daha uygun olduğu vurgulamıştı. Bu yaşlarda hem genel hem de özel hareket genişliğini geliştiren çalışmalar yapılmalıdır. Eşli çalışmalar da önerilmektedir.

.....Genel olarak bütün spor branşları için uygun olduğundan dolayı Taekwondo için de uygun olan kondisyonel motorik yeteneklerin eğitimine başlama yaşları ve yoğunlukları Grossner ve arkadaşları (1986) tarafından şu şekilde gösterilmiştir;

+      Dikkatli Baslama (Haftada 1- 2)

++    Artan Antrenman (Haftada 2 -5)

+++   Yuksek Verim Antrenmanı

--- à  Buradan itibaren artırılarak

.....Antrenman başarısının en önemli göstergelerden biri olan yarışma boyutuna bakıldığında ise; çocuklara yönelik yarışma etkinlikleri çok hassas ve önemli bir yere sahip olduğu bilinmektedir. Yarışmaların içeriği çocukların gelişim özelliklerine uygun olmak zorundadır. Çocuklar için uygun yarışma sistemi olduğu sürece, antrenörlerin çocukları başarıya ulaştırmak için çalıştırmaları, onlara zarar vermez. Ancak hatırlanması gereken konu; "çocukların küçültülmüş yetişkinler" olmadığıdır. Sporsal verimi sadece madalya felsefesi ile ele almak tabii ki olayın istenmeyen boyutudur. Çocukların okullarının, kulüplerinin ya da spor salonlarının adına yarışmalara katılmaları ya da antrenörün başarısını kanıtlama arzusu onları kısa sürede iyi birer yarışmacı haline getirebilir. Bu konuda en önemli görev antrenörlere düşmektedir.  Antrenör, hırslarını bir kenara bırakarak her bireyin niteliklerine göre yönlendirici olmalıdırlar. Çocuklar, yetişkinlere karşın, fizyolojik uyumlu olmayan yüklenmelerden doğacak olan sakatlıklardan da daha çok etkilenirler. Bu nedenle, yaş gruplarına yönelik antrenmanların planlanmasında ve yarışma sıklığının belirlenmesinde pasif hareket öğelerine, uyum için yeterli zaman bırakılmaz ise, aşırı yüklenmeden doğabilecek problemler ortaya çıkabilir. Bu problemler sadece fiziksel olup sakatlığa yönelik değil, aynı zamanda çocuğun, küçük yaşta aşırı yüklenmeye maruz kalmasından dolayı, gençler ve/veya büyükler kategorilerinde yarışmaya başladığında doygunluğa ermiş, yorulmuş ve yaşına özgü performans gelişimlerini çok daha erken yaşlarda tamamlamış olmasından dolayı, beklenen başarıları artık göstermeyebilmektedir.

.....Sonuç olarak;  Taekwon-do branşı ülkemizde yıllardır başarılarını sürdürmektedir. Bu başarıların devamını gelecek yıllarda da sağlayacak olan çocuklarımız, antrenörler tarafından tamamen bilimsel yöntemlere dayalı antrenmanlarla yetiştirilip, gelecekte de beklediğimiz madalyalara kavuşmamızı sağlayacaklardır.

.....Kaynaklar:

Açıkada, C. ve Ergen, E. (1990). Bilim ve Spor. Büro-Tek Ofset. Ankara.

1.      Doğan, F. ve Altay, F. (1996). Sportif Ritmik Jimnastik. Ünal Ofset Basım. Ankara.

2.      Dündar, U. (1996) Antrenman Teorisi. 3. Bası. Bağırgan Yayımevi. Ankara.

3.      Ehlenz, H., Grosser, M., Zimmermann E. (1983). Krafttraining. München BLV. Germany.

4.      Grosser, M., Brüggemann,  P., Zintl F. (1986). Leistungssteuerung in Training und Wettkampf. München BLV. Germany.

5.      Hirtz, P. (1985). Koordinative Faehigkeiten im Schulsport. Berlin-Ost. Germany.

6.      Man Kuem, K. (1985). Taekwondo Lehrbuch. Köln:Verlag&Druckerei Kai Yeh. Germany.

7.      Muratlı, S. (1997). Çocuk ve Spor. Bağırgan Yayınevi. Ankara.

8.      Soo Nam, P. (1984). Wettkampf-Taekwondo. Germany.