Yeni yazı dizisi: Bölüm: 6

ESKİ TÜRK’LERİN GENEL SAĞLIK VE SAVAŞ SANATLARINDA ÇİGONG – 6

1. Tın / Tınç Nefesi Nedir?

Eski Türkçede bu iki kelime çok önemlidir:

Tın: Nefes, soluk anlamındadır. Ama bu, sadece ciğerdeki hava değildir. Yaşayan varlıkta hayatın kendisidir. Türkçe de buna ‘Can’ denir. Örnek. ‘Tını üzülmek’ = nefesi kesilmek = ölmek demekti.

Tınç / Yal / Kut terimleri ise: Tının bedende dinlenmiş, sakinleşmiş hali anlamına gelirdi. Rus Türkolog Radloff ve Abdülkadir İnan’ın derlemelerine göre ‘tınç’ kelimesi aynı zamanda ruhun dingin hali demektir.

Eski Türk inancına göre hastalık, korku veya öfke ‘tını bozuyordu’. Tını düzeltmek için özel nefes yapılıyordu. Bu çalışmalar, Çin çalışması olan Çigong’undaki gibi bir felsefe kitabında yazmaz, sadece pratikte yaşardı. Dilden dile aktarılan bir çalışma biçimiydi.

Bu çalışmalar nasıl yapılırdı?

 Bugüne ulaşan kaynaklara göre bu çalışmanın 3 kuralı vardı:

A-‘Burun’dan al, ağızdan çok yavaş ver’: Çin kaynakları Göktürkler için ‘rüzgara karşı solurlar’ diyordu. Bu, soğuğa dayanıklılık için derin karın nefesidir. Ve o dönem ki Türk’ ler bunu çalışırlardı.

B-‘Karından nefes alımı’: Göğüsten değil, ‘iç tın’ denilen göbek altından alına nefes, olarak tarif edilir. Bu çalışma bugün Altay kamlarının hala ‘kursak tını’ dediği şeydir. Derin, geniş ve bilinçli bir karın nefesi, onlara göre hayatın kendisiydi.

C-‘Sesle birleştirme’: Nefes verirken ‘hoo’ veya ‘sıı’ gibi uzun bir sesle boşaltma yapılırdı. Bu güçlü dışarı verme eyleminde ‘Kötü ruhu / iç sıkıntı’yı dışarı atma olarak görülürdü. Yakutlarda bu çalışma  ‘tyyn’ ayini şeklinde, böyle yapılır.

Geleneksel Çin tıbbının şifa sanatı olan çigong çalışmalarında bazı durumlarda nefes verilirken ‘ Sııı’ sesi verilir. Bu ses kullanımının Türklerden aldıkları bilinir. Ses, ‘sııı’  diye dişlerin arasından yavaşça verilirken karın yavaş yavaş sıkılarak diyafram baskısıyla içteki ölgün, hasta ve birikmiş öfke yavaş yavaş dışarı atılırdı.

Bu anlatılanlar, bir spor gibi değil, daha çok Türk’lerin savaş öncesi veya uzun yolculuk öncesi bedeni ısıtma ve korkuyu atma yöntemleri olarak uygulanırdı.

Ancak Türk geleneklerinin çoğu, islamla tanışınca terk edilmiştir. Terk edilen bir adet de ‘tınç’ nefes çalışmasıdır.

2. Tengri’ye Dönük Sabah Ayini

Sabah ayinlerindeki çalışmalar Türkler için birer ibadet sayılırdı. Çünkü Türkler ‘Tengricidir’ Nasıl ki Arapların tanrısı ‘Allah’ sa Türklerin tanrısı da ‘ Tengri, Tanrı’ dır. Onun için Türkler ortaya çıktıklarından beridir bütün yemek dualarında savaşa ya da önemli bir işe başlarken ayakta dimdik durup kalplerinin üstlerini ellerini koyarak : Karın nefesi alırlar ‘tın’ nefesi! Ve verirken kalplerine hafifçe vurarak ‘ Tanrı Türk’ü korusun! Töre’ mizi gözetsin! Başbuğu muzu (önder kişi) mert, adil ve güçlü kılsın! Diyerek yemeğe, savaşa ya da önemli işlere başlarlardı. Bunların en net kaydını hem Orhun Yazıtlarında hem de Çin yıllığı Zhou Shu’da bulmak mümkündür:

Yine bu tavır ve davranış biçimleri Arap yaşamı ve inancıyla karşılaşınca yavaş yavaş terk edildi.

Çinli elçi yıllıkta şöyle yazar: ‘Tujue (Göktürkler) her gün çadırlarından çıkıp Güneş doğmadan önce saçlarını çözer, doğuya döner ve Güneş’e tapar.’ Bu tapınma ayakta, eller açık, gözler kapalı ve derin derin karın nefesi’ şeklindedir. ‘Türk’ler yere çökmez ve hep ayakta durmayı tercih ederler!’

Bu ayinin adı ‘Eski Türkçede ‘Kün Ayuk’ veya ‘Tan Atı’ – Güneş’e / Tan’a saygı, anlamındadır. Türk’ler güneşe ‘doğumun ve bereketin kaynağı’ olarak saygı duyarlardı.

Bu ayin adım adım şu şekilde yapılıyordu?

Mehmet Nesimi YILMAZ – SİYAHKUŞAK

Devam edecek..

Kuzey Ege Tai chi ve Çigong sanatları platformu ‘ Kadim şifa sanatları ve Türkler!’  Adlı paylaşımlarından alınmıştır.